Als je dit jaar een oproep verwachtte voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, kan het zijn dat die langer op zich laat wachten dan je gewend bent. De oorzaak ligt niet bij jou, en ook niet bij je huisarts, maar bij een datalek bij een laboratorium dat ver buiten jouw zicht gebeurde. Wat er precies misging, en wat dat voor jouw uitnodiging betekent, leggen we hieronder uit.
Zo werkt het bevolkingsonderzoek normaal
Vrouwen krijgen van nature al een vrij ruim schema: een oproep op hun dertigste, vijfendertigste, veertigste, vijftigste en zestigste jaar, met soms een extra uitnodiging op 45, 55 of 65 jaar, bijvoorbeeld na een eerdere HPV-uitslag of een gemiste screening. Dat kan omdat baarmoederhalskanker er doorgaans tien tot vijftien jaar over doet om te ontstaan, waardoor vaker testen weinig toevoegt. Meedoen is gratis en je kiest zelf hoe: een uitstrijkje bij de huisarts, of een zelfafnameset die je thuis gebruikt en aanvraagt via Mijn Bevolkingsonderzoek met DigiD. Een keuzekaart en een korte keuzehulp helpen je bij die keuze als je twijfelt. Precies omdat dit schema al zo strak is afgesteld, voelt een extra vertraging van een maand of langer meteen anders dan wanneer je toch al jaarlijks werd opgeroepen.
Een hack bij een laboratorium ligt aan de basis
In augustus 2025 werd laboratorium Clinical Diagnostics in Rijswijk getroffen door een datalek. De hackersgroep Nova buitte daarbij gegevens van 850.000 mensen, het grootste deel afkomstig van Bevolkingsonderzoek Nederland, de rest van huisartsen en behandelcentra, meldt de NOS. Bevolkingsonderzoek Nederland stopte daarop de samenwerking met dit laboratorium. De Autoriteit Persoonsgegevens onderzoekt inmiddels ook of Clinical Diagnostics te laat was met het melden van het lek, het lab had hooguit een maand de tijd om getroffen organisaties en mensen te informeren. Of die termijn gehaald is, wordt nu dus apart onderzocht.
Van drie laboratoria naar twee, met gevolgen
Voor de screening op baarmoederhalskanker werkte Bevolkingsonderzoek Nederland met drie laboratoria. Nu de samenwerking met Clinical Diagnostics stilligt, moeten de twee overgebleven laboratoria alle uitstrijkjes en zelftesten verwerken. Dat lukt niet, en daardoor ontstaat een structurele achterstand. Bevolkingsonderzoek Nederland besloot daarom minder vrouwen tegelijk uit te nodigen, zodat de wachttijd tussen aanmelding en test niet nog verder oploopt. Het gaat hier dus niet om een eenmalige hapering, maar om een capaciteitsprobleem dat voorlopig blijft bestaan.
Hoeveel langer moet je wachten?
De vertraging bedraagt op dit moment ongeveer een maand, en Bevolkingsonderzoek Nederland verwacht dat die periode nog oploopt zolang er maar twee laboratoria beschikbaar zijn. Staatssecretaris Judith Tielen (Jeugd, Preventie en Sport) wil het bevolkingsonderzoek zo snel mogelijk weer op het oude niveau krijgen en noemt de veiligheid van alle gegevens van deelnemende vrouwen "een spijkerharde voorwaarde" voor herstel van de samenwerking. Clinical Diagnostics moet binnen ongeveer zes maanden alle tekortkomingen oplossen en pas na onafhankelijke controle kan de samenwerking weer worden hervat. Een concrete datum waarop alles weer normaal draait, is er nog niet.
Is wachten gevaarlijk voor je gezondheid?
Het RIVM liet Erasmus MC in 2026 onderzoeken wat het uitstellen van screeningsmomenten betekent voor de gezondheid van de vrouwen die het treft. Ter vergelijking: tijdens de coronaperiode liep het bevolkingsonderzoek destijds drie en een halve maand vertraging op, en volgens Bevolkingsonderzoek Nederland had dat toen geen direct effect op de volksgezondheid. Of een langere vertraging hetzelfde resultaat geeft, is nog niet bekend. Ter context: in Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 900 mensen de diagnose baarmoederhalskanker, en overlijden er ongeveer 200 mensen aan deze ziekte. Dat maakt tijdig testen belangrijk, maar het betekent niet dat een maand of wat langer wachten meteen reden is voor paniek.
Heb je klachten zoals ongebruikelijk bloedverlies, ook tussen je menstruaties door of na de overgang, wacht dan niet op je oproep voor het bevolkingsonderzoek. Maak gewoon een afspraak bij je huisarts. Het bevolkingsonderzoek is bedoeld voor vrouwen zonder klachten, en vervangt nooit een bezoek aan de huisarts als je ergens over twijfelt.
Dit is wat je nu kunt doen
Heb je nog geen oproep gehad terwijl je wel aan de beurt zou moeten zijn, dan hoef je zelf niets te ondernemen. Bevolkingsonderzoek Nederland stuurt de uitnodigingen automatisch zodra er capaciteit vrijkomt, en je staat niet opeens vooraan of achteraan in de rij door zelf te bellen. Ben je toch benieuwd naar de status, dan kun je via Mijn Bevolkingsonderzoek met DigiD inloggen om te zien wat er voor jou geregistreerd staat, net zoals je daar ook een kwijtgeraakte uitnodiging of zelfafnameset opnieuw kunt aanvragen zodra die er is.
Wil je ondertussen toch iets doen voor je gezondheid, kijk dan ook eens naar de screening op darmkanker, die wél op schema loopt, check of je dit jaar in aanmerking komt voor de griepprik, of lees wat er vanaf 2027 verandert bij de gordelroosvaccinatie. Preventieve zorg bestaat uit meer dan één onderzoek, en een vertraging bij het ene programma hoeft niets te zeggen over de rest.