Al jaren discussiëren artsen en patiëntenorganisaties over dezelfde vraag: waarom moet je in Nederland wachten tot je 55e voor de gratis screening op darmkanker, terwijl de Wereldgezondheidsorganisatie en de Europese richtlijnen al bij 50 jaar beginnen? Een petitie met ruim 53.000 handtekeningen vraagt staatssecretaris Karremans om die grens te verlagen, en het Erasmus MC leverde er onlangs cijfers bij die het debat verder aanwakkeren.
Voor wie de screening nog niet kent: sinds 2014 krijgt iedereen tussen de 55 en 75 jaar elke twee jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek darmkanker, met een zelftest die je gewoon thuis doet. Sinds 2024 ontvangen ook vijftigjarigen af en toe een testkit, maar dat is nog geen structureel beleid. Ben je jonger dan 55 en heb je geen erfelijke belasting, dan val je in de praktijk buiten de boot.
Waarom de leeftijdsgrens ter discussie staat
Darmkanker is een van de weinige kankersoorten die je met een simpele test vroeg kunt opsporen, vaak nog voordat er klachten zijn. Hoe eerder de diagnose, hoe groter de kans op volledig herstel. Onderzoek van het RIVM laat zien dat deelname aan het bevolkingsonderzoek de sterfte aan darmkanker met bijna 45 procent verlaagt onder mensen die meedoen. Toch krijgen mensen tussen de 50 en 55 in Nederland die kans structureel niet, terwijl landen als Duitsland en het Verenigd Koninkrijk allang bij 50 beginnen.
Volgens het MDL Fonds is het huidige programma bovendien het meest kostenbesparende van alle vormen van kankerscreening: het levert de zorg jaarlijks zo'n 72 miljoen euro op, omdat vroege opsporing veel duurdere behandelingen voorkomt. Dat argument weegt zwaar mee in de discussie in Den Haag, waar Karremans na Kamervragen heeft toegezegd de haalbaarheid van een lagere leeftijdsgrens te laten onderzoeken door het RIVM.
Wat het onderzoek nu al oplevert
Sinds de start van het programma is de sterfte aan darmkanker in Nederland fors gedaald. Dat komt niet alleen door betere behandelingen, maar vooral doordat poliepen vaak al worden weggehaald voordat ze kwaadaardig worden. KWF Kankerbestrijding pleit daarom al langer voor een bredere doelgroep, juist omdat de test zo laagdrempelig is: je hoeft er niet voor naar het ziekenhuis, je stuurt gewoon een buisje met ontlasting op.
Wil je meer weten over andere vormen van vroege opsporing? Lees ook ons artikel over bloeddrukcontrole, want net als bij darmkanker geldt hier: hoe eerder je een afwijking opmerkt, hoe kleiner de kans op complicaties.
Hoe de zelftest precies werkt
De test die je thuisgestuurd krijgt heet een iFOBT, een test die onzichtbare sporen bloed in ontlasting opspoort. Je neemt zelf een klein monster, stuurt het gefrankeerd terug naar het laboratorium en krijgt binnen twee weken de uitslag. Is er bloed aangetroffen, dan volgt een uitnodiging voor een coloscopie, waarbij een arts de darm van binnen bekijkt en eventuele poliepen meteen kan verwijderen.
Het grote voordeel van deze aanpak is dat je zelf nauwelijks iets hoeft te doen. Geen wachtkamer, geen prik, geen vrije dag. Dat maakt de drempel laag, al blijkt uit Belgische cijfers dat lang niet iedereen die de test krijgt aangeboden er ook daadwerkelijk gebruik van maakt. Onbekendheid met het nut van de test speelt daarbij een grotere rol dan angst voor de uitslag.
Wat je zelf nu al kunt doen
Ben je tussen de 50 en 55 en val je nu nog buiten de screening, dan hoef je niet passief te wachten op een politiek besluit. Je huisarts kan op basis van klachten of familiegeschiedenis altijd een test aanvragen, ook als je nog geen uitnodiging hebt gehad. Heb je darmkanker in de familie, dan gelden vaak sowieso andere, strengere richtlijnen met eerdere controles.
Voeding speelt ook een rol bij het risico op darmkanker. Veel vezels, weinig bewerkt vlees en voldoende beweging verlagen de kans aantoonbaar. Dat sluit mooi aan bij de nieuwe Schijf van Vijf, die dit jaar nog meer nadruk legt op plantaardige eiwitten en minder bewerkt voedsel. En check ook eens hoe vaak je eigenlijk naar de huisarts gaat voor een algemene check: regelmatige gezondheidscontroles vangen niet alleen darmkanker vroeg op, maar ook andere aandoeningen waar je zelf weinig van merkt.
Wachten op Den Haag hoeft niet, dit regel je zelf
De politieke discussie kan nog maanden duren voordat er een definitief besluit ligt. Onderzoek door het RIVM naar de haalbaarheid van een lagere leeftijdsgrens kost tijd, en een uitbreiding van het programma vraagt ook om extra capaciteit bij de laboratoria die de testen verwerken. Voor jezelf hoeft dat geen reden te zijn om af te wachten. Ken je iemand in je omgeving met darmkanker in de familie, of ben je zelf net onder de 55 en nieuwsgierig, bespreek het gewoon bij je volgende huisartsbezoek. Een test aanvragen kost weinig moeite, en de kans dat je er iets aan hebt is reëel.