Deze week staat Nederland in het teken van op de been blijven. Van 28 september tot en met 4 oktober loopt de jaarlijkse Valpreventieweek, met als hart de campagne 'Ik sta sterk' van het ministerie van VWS en VeiligheidNL. Je ziet het misschien al voorbijkomen bij de huisarts, in de supermarkt of gewoon op straat: een brigade die mensen van 65 jaar en ouder uitnodigt hun balans te testen. Geen toevallige actie, want de cijfers achter deze campagne zijn te groot om te negeren. Ook als vallen bij jou persoonlijk nog ver weg lijkt, is het een onderwerp waar je nu al iets aan kunt doen.
Waarom heel Nederland deze week over vallen praat
'Ik sta sterk' draait dit jaar voor de derde keer op rij en is groter opgezet dan eerdere edities. Gemeentes, huisartsenpraktijken, fysiotherapeuten en ouderenorganisaties sluiten aan met eigen bijeenkomsten, flyers en testmomenten in buurthuizen en sportcentra. De boodschap is simpel: hoe sterk sta jij eigenlijk, en weet je dat zelf wel zo zeker? Veel mensen schatten hun eigen valrisico veel te laag in, juist omdat ze zich nog kwiek voelen. Dat gevoel klopt vaak pas niet meer op het moment dat het misgaat.
De cijfers die preventie opeens dringend maken
Volgens cijfers die NOS meldde rond de start van de Valpreventieweek, kwamen vorig jaar zo'n 124.000 Nederlanders van 65 jaar en ouder op de Spoedeisende Hulp terecht na een val. Dat is gemiddeld één iemand per vier minuten. Bijna vier op de vijf van hen liep daarbij serieus letsel op: een polsbreuk, een heupbreuk of een hoofdwond. Over de volle breedte vallen jaarlijks ongeveer een miljoen Nederlanders van 65 jaar en ouder, zo'n een op de drie van die leeftijdsgroep.
Wat extra opvalt in de cijfers: het aantal ernstige valongelukken is de afgelopen tien jaar met 16 procent gestegen, ook als je corrigeert voor de vergrijzing. Die stijging zit niet alleen bij hoogbejaarden, maar juist ook bij mensen van midden zestig tot eind zeventig, een groep die zichzelf meestal nog helemaal niet als risicogroep ziet.
Zo doe je de online valrisicotest
De test van VeiligheidNL staat los van deze campagneweek gewoon het hele jaar online en kost een paar minuten. Je beantwoordt vragen over je balans, eerdere valpartijen, medicijngebruik en de inrichting van je huis. Aan het eind krijg je een persoonlijk risicoprofiel met concrete vervolgstappen, bijvoorbeeld om je evenwicht te laten checken bij de fysiotherapeut of om samen met de apotheker te kijken of bepaalde medicijnen duizeligheid of slaperigheid als bijwerking hebben. Juist die combinatie van zelftest en praktisch advies maakt hem bruikbaarder dan een algemene folder over valpreventie. Veel deelnemers aan de campagneweek geven aan dat ze dankzij de uitslag voor het eerst echt in actie komen, in plaats van het onderwerp nog een paar jaar voor zich uit te schuiven.
Vijf dingen die je zelf vandaag al kunt doen
Je hoeft niet te wachten op een huisbezoek of een uitslag om te beginnen. Dit helpt al meteen:
- Train je balans en kracht. Oefeningen zoals op één been staan, uit een stoel opstaan zonder je handen te gebruiken of lichte krachttraining houden spieren en reflexen scherp. Lees ook waarom krachttraining al vanaf je 35e verstandig is, want spierverlies begint veel eerder dan de meeste mensen denken.
- Check je schoeisel. Sloffen, gladde zolen en te grote pantoffels zijn een veelvoorkomende oorzaak van uitglijden binnenshuis.
- Ruim losse kleedjes en snoeren op. Een los vloerkleed in de gang of een snoer over het looppad is een klassieke valoorzaak die binnen vijf minuten te verhelpen is.
- Zorg voor goed licht op de trap. Een simpele nachtlamp bij de trap of in de gang voorkomt al een hoop missers in het donker.
- Laat je ogen regelmatig controleren. Slecht zicht is een van de grootste risicofactoren voor vallen. In dit artikel over regelmatige oogcontroles lees je hoe vaak dat eigenlijk nodig is.
Dit is niet alleen een probleem van je opa en oma
De stijging bij zestigers en zeventigers laat zien dat valpreventie geen onderwerp is dat je pas op je tachtigste hoeft te overwegen. Spierkracht en balans nemen al vanaf je veertigste geleidelijk af als je er niets tegen doet, en dat proces merk je zelf vaak pas als het te laat is, bijvoorbeeld bij een enkelverzwikking die eerder nooit was gebeurd. Functioneel trainen, waarbij je dagelijkse bewegingen zoals bukken, draaien en opstaan uit een lage positie oefent, is precies het soort training dat je balans op latere leeftijd overeind houdt. Hoe eerder je daarmee begint, hoe minder je straks hoeft in te halen.
Wat je deze week nog kunt doen
De Valpreventieweek loopt nog tot en met zondag, maar de online test en de tips blijven daarna gewoon bruikbaar. Doe de test voor jezelf, of stuur hem door naar een ouder die liever niet toegeeft dat ze weleens wiebelt op de trap. Vijf minuten investeren nu is een stuk goedkoper dan een revalidatietraject na een heupbreuk, en je weet in elk geval waar je aan toe bent.